Kinderen
alle pijlers
Huisregels
maandag 17 oktober 2011 om 17:01
Met een actieve zoon van 7,5 (cognitieve voorsprong van 2 jaar, sociaal-emotioneel minstens 1 jaar achterstand) en een meer dan levendige dochter van ruim 5,5 jaar wordt het hoog tijd voor 'echte' huisregels. Die regels waren er natuurlijk al, maar ik wil ze graag op schrift stellen (zoonlief heeft namelijk trekjes uit autistisch spectrum, ik hoop met papieren regels te bereiken dat ze bij hem beter blijven 'hangen', omdat ze dan voor iedereen altijd en overal duidelijk zijn).
Mijn vraag is: wat voor afspraken/huisregels hebben jullie gemaakt met kinderen van deze leeftijd? En wat voor 'sancties' staan er op niet naleven?
Mijn vraag is: wat voor afspraken/huisregels hebben jullie gemaakt met kinderen van deze leeftijd? En wat voor 'sancties' staan er op niet naleven?
maandag 17 oktober 2011 om 17:15
Bedenk voor jezelf welk ongewenst gedrag je vooral wilt voorkomen (elkaar slaan, schelden, ...). En ik zou beginnen met niet meer dan bijv. 5 regels.
In de plaats van sancties zou je ook kunnen kiezen voor belonen. Een kind dat zich die dag aan alle regels heeft gehouden krijgt een sticker en bij 5 of 10 stickers een klein kadootje of zo.
In de plaats van sancties zou je ook kunnen kiezen voor belonen. Een kind dat zich die dag aan alle regels heeft gehouden krijgt een sticker en bij 5 of 10 stickers een klein kadootje of zo.
Bij vlagen ben ik geniaal! Helaas is het vandaag windstil.
maandag 17 oktober 2011 om 17:22
Wij hadden vroeger een "systeem" dat ik later ook voor onze kinderen in wil voeren. Mijn broer en ik hadden om de week "de week". Als je "de week" had moest je helpen in huis (tafel dekken, afwassen of later toen we ouder waren een boodschapje doen oid) maar mocht je ook de leukere dingen doen. Als er bijvoorbeeld gebakjes waren mocht je als eerste kiezen. Als er 2 programma's op tv gekeken wilden worden mocht degene die "de week" had kiezen. Ik weet niet of zo'n soort systeem je kan helpen?
maandag 17 oktober 2011 om 17:31
@Avondzon: aan de uitzonderingen die dan niet meer kunnen had ik ook al gedacht. Daarom zou ik graag 'algemene' regels willen, maar die worden alweer snel te algemeen (als in: lief zijn voor elkaar, zoonlief verstaat daar heel iets anders onder dan ik). Daarom zouden die regels wat specifieker mogen, ergens ertussenin.
Ik ben nu bezig met een aantal 'gedragsregels'. Ik wilde ze op positieve wijze als volgt vormgeven:
"Ik ben een kanjer want:
- ik houd rekening met anderen
- ik kijk iemand aan als ik tegen hem praat
- ik praat op het juist volume
- ik wacht op mijn beurt
- ik houd voldoende afstand en dring mij niet op
- ik gil, krijs en grom niet als ik boos ben
- ik dreig, sla en schop niet als ik boos ben
- ik plaag niet als anderen dat niet leuk vinden"
Verder zijn er nog wat praktische zaken, zoals opruimen van jas, tas, speelgoed en wasgoed; en handen wassen. Verder dan dat kom ik nog niet...
Ik ben nu bezig met een aantal 'gedragsregels'. Ik wilde ze op positieve wijze als volgt vormgeven:
"Ik ben een kanjer want:
- ik houd rekening met anderen
- ik kijk iemand aan als ik tegen hem praat
- ik praat op het juist volume
- ik wacht op mijn beurt
- ik houd voldoende afstand en dring mij niet op
- ik gil, krijs en grom niet als ik boos ben
- ik dreig, sla en schop niet als ik boos ben
- ik plaag niet als anderen dat niet leuk vinden"
Verder zijn er nog wat praktische zaken, zoals opruimen van jas, tas, speelgoed en wasgoed; en handen wassen. Verder dan dat kom ik nog niet...
maandag 17 oktober 2011 om 17:36
maandag 17 oktober 2011 om 17:40
Picto's zijn ook een handig hulpmiddel. Er staan er veel op internet. Googelen op picto en autisme levert veel op.
En over dingen die ik als 'vanzelfsprekendheid' zie ga ik niet in discussie. Jas hoort aan de kapstok. punt. Er wordt niet geslagen. punt. Regels die nieuwer of actueler zijn zijn wat 'flexibeler' hier.
En... een open deur (maar die vind ik zelf soms wel lastig.....) consequent zijn!!;)
En over dingen die ik als 'vanzelfsprekendheid' zie ga ik niet in discussie. Jas hoort aan de kapstok. punt. Er wordt niet geslagen. punt. Regels die nieuwer of actueler zijn zijn wat 'flexibeler' hier.
En... een open deur (maar die vind ik zelf soms wel lastig.....) consequent zijn!!;)
maandag 17 oktober 2011 om 17:41
Het klinkt mij nogal belerend in de oren (ogen?), zo'n lijst.
Zou je niet samen met je kinderen om tafel kunnen, en samen afspreken hoe je met elkaar om wilt gaan? Als ze zelf meedenken over de afspraken (met echte inspraak), zullen ze veel meer geneigd zijn zich eraan te houden, en je kunt ze er op aanspreken.
En eigenlijk vind ik dat zij ook afspraken met jou mogen maken dan het komt dan van twee kanten (en het maakt het idee van afspraken maken over gedrag in huis ook krachtiger)
Zou je niet samen met je kinderen om tafel kunnen, en samen afspreken hoe je met elkaar om wilt gaan? Als ze zelf meedenken over de afspraken (met echte inspraak), zullen ze veel meer geneigd zijn zich eraan te houden, en je kunt ze er op aanspreken.
En eigenlijk vind ik dat zij ook afspraken met jou mogen maken dan het komt dan van twee kanten (en het maakt het idee van afspraken maken over gedrag in huis ook krachtiger)
maandag 17 oktober 2011 om 17:47
@wen: het samen met de kinderen opstellen van zo'n lijst is ook de bedoeling. En daarbij mogen zij ook 'eisen' aan man en mij stellen, juist om te bereiken dat de regels door iedereen worden geaccepteerd.
Maar ik ben het ook met jersey77 eens dat bepaalde zaken gewoon 'punt uit' zijn: een jas hoort inderdaad aan de kapstok en niet op de grond in de hal, waar ik er mijn nek over breek. Zoonlief is erg inventief in het bedenken van creatieve regels en redeneringen waar - bijna - geen speld tussen te krijgen is, en dan is het prettig om terug te kunnen grijpen op 'punt uit' regels.
Maar ik ben het ook met jersey77 eens dat bepaalde zaken gewoon 'punt uit' zijn: een jas hoort inderdaad aan de kapstok en niet op de grond in de hal, waar ik er mijn nek over breek. Zoonlief is erg inventief in het bedenken van creatieve regels en redeneringen waar - bijna - geen speld tussen te krijgen is, en dan is het prettig om terug te kunnen grijpen op 'punt uit' regels.
maandag 17 oktober 2011 om 17:59
@Wellhello: ja, dat zou je denken. Maar zoonlief accepteert nul autoriteit. Niet dat het een onhandelbaar joch is, over het algemeen kan hij heel redelijk en reeel zijn, maar niet op de momenten dat hij doorslaat. Dan valt er - letterlijk - niet meer met hem te praten (hij krijst alles bij elkaar, is volledig overstuur). Als ouder perse je gelijk willen halen resulteert op zo'n moment of in een wederzijdse krijs-en gilbui (en dat wil ik niet) of in een trek- en sleurbui om hem in z'n kamer te krijgen (en dat wil ik ook niet)...
Het klinkt slap (of wanhopig.... ) maar dit wil ik niet meer, voor mezelf (en mijn man) niet, maar vooral ook voor zoon zelf niet... vandaar de behoefte aan regels, niet om hem daar steeds op te wijzen, of om hem bij overtreding te 'straffen', maar in de hoop dat ze in het koppie beklijven en hij zich - als hij bijna doorslaat - gaat realiseren dat het ook anders kan.
Picto's zouden daarbij kunnen helpen, hij is erg visueel en schematisch ingesteld.
Het klinkt slap (of wanhopig.... ) maar dit wil ik niet meer, voor mezelf (en mijn man) niet, maar vooral ook voor zoon zelf niet... vandaar de behoefte aan regels, niet om hem daar steeds op te wijzen, of om hem bij overtreding te 'straffen', maar in de hoop dat ze in het koppie beklijven en hij zich - als hij bijna doorslaat - gaat realiseren dat het ook anders kan.
Picto's zouden daarbij kunnen helpen, hij is erg visueel en schematisch ingesteld.
maandag 17 oktober 2011 om 18:10
Ik herken een beetje je probleem Norske!
Bij mijn dochter werkt het ook het beste als de regels geschreven zijn.
Probeer een week (of langer) zijn dagprogramma en bijbehorende strubbelingen op te schrijven, aan de hand daarvan kan je de "regels" opschrijven!
Bij de Xenos heb je placemats waar je 4 foto's in kan doen, deze zijn heel erg handig om de "eetregels" in de doen, zo kun je hem altijd verwijzen naar zijn placemat.
De Kinderditz is een handig boekje voor kinderen waar veel gedragsregels in staan.
En al doende leert men, zo zul je altijd regels moeten wijzigen/aanvullen, probeer het wel een beetje soepel te houden.
Bij de Hema hebben ze een heel handige weekplanner met duidelijke pictomagneetjes, daar kun je zijn weekprogramma opschrijven, ding is hier al bijna versleten.
Vergeet niet ruimte te maken voor onverwachte dingen, ik werd wel eens gek van het strakke schema en dat ik nooit eens snel om een boodschap kon omdat dat niet op het bord stond.
Succes!
Bij mijn dochter werkt het ook het beste als de regels geschreven zijn.
Probeer een week (of langer) zijn dagprogramma en bijbehorende strubbelingen op te schrijven, aan de hand daarvan kan je de "regels" opschrijven!
Bij de Xenos heb je placemats waar je 4 foto's in kan doen, deze zijn heel erg handig om de "eetregels" in de doen, zo kun je hem altijd verwijzen naar zijn placemat.
De Kinderditz is een handig boekje voor kinderen waar veel gedragsregels in staan.
En al doende leert men, zo zul je altijd regels moeten wijzigen/aanvullen, probeer het wel een beetje soepel te houden.
Bij de Hema hebben ze een heel handige weekplanner met duidelijke pictomagneetjes, daar kun je zijn weekprogramma opschrijven, ding is hier al bijna versleten.
Vergeet niet ruimte te maken voor onverwachte dingen, ik werd wel eens gek van het strakke schema en dat ik nooit eens snel om een boodschap kon omdat dat niet op het bord stond.
Succes!
maandag 17 oktober 2011 om 18:32
Goed gedrag belonen met stickers opplakken, na een paar dagen stickers plakken belonen met een leuk spel laten kiezen of een leuke dvd wat ze willen zien.
Ook niet in discussie gaan over de grote vraag Waarom je het zo wilt hebben, je wilt het zo hebben punt
Een weekschema maken er mee. Was vroeger een hit op het Boddaert Centrum.
Ook niet in discussie gaan over de grote vraag Waarom je het zo wilt hebben, je wilt het zo hebben punt
Een weekschema maken er mee. Was vroeger een hit op het Boddaert Centrum.
maandag 17 oktober 2011 om 18:34
Is je zoon getest? In hoe je hem beschrijft, herken ik heel wat eigenschappen die mijn dochter met autisme spectrum stoornis ook heeft.
De regels die je aangeeft, lijken wel overdreven, maar voor een kind met autistische kenmerken zijn ze volgens mij prima. Al zou ik inderdaad met wat minder beginnen. Met kinderen met ASS valt over het algemeen niet te onderhandelen. En regels die voor andere kinderen vanzelfsprekend zijn, moet hen 'handmatig' aangeleerd worden.
Ze moeten ook alle mogelijkheden uitsluiten. 'Lief zijn' is voor de meeste kinderen wel duidelijk, maar een kind met ASS moet duidelijk gemaakt worden wat dat precies inhoudt. Ze nemen namelijk alles letterlijk. Als je bijvoorbeeld vertelt dat ze op het schoolplein kinderen niet mogen schoppen of slaan, gaan ze bijten of spugen (of wat dan ook). Daarom moet je ze altijd een stapje voor zijn en alle mogelijkheden uitdenken.
Mijn dochter had een schemaatje waarop stond hoe toiletbezoek hoort te verlopen (plassen, billen afvegen, doorspoelen, broek ophijsen, dan pas naar buiten), maar we waren vergeten het picto handen wassen toe te voegen. En dus hoeft dat niet, althans zo interpreteert zij het.
Ook zij heeft veel moeite met autoriteit en ik herken de schreeuw- en sleurpartijen die je beschrijft. Op school kan ze ook rustig een hele dag weigeren om te werken.
We hebben veel baat bij de picto's van Sclera.be gehad, op school en thuis. Heel duidelijk, lekker saai en zwart/wit. Niets waardoor je wordt afgeleid. Je kunt door dingen die juist niet mogen een rode streep trekken. Het ophangen van verschillende picto's werkt heel goed, doordat ze daardoor steeds 'herhaald' worden. En je moet dingen er ook in 'stampen', dat is wat ik met dat 'handmatige' bedoelde.
@poppedotje: die placemats bij de Xenos ga ik eens opzoeken. Handig! Ook voor op haar bureau, bijvoorbeeld.
De regels die je aangeeft, lijken wel overdreven, maar voor een kind met autistische kenmerken zijn ze volgens mij prima. Al zou ik inderdaad met wat minder beginnen. Met kinderen met ASS valt over het algemeen niet te onderhandelen. En regels die voor andere kinderen vanzelfsprekend zijn, moet hen 'handmatig' aangeleerd worden.
Ze moeten ook alle mogelijkheden uitsluiten. 'Lief zijn' is voor de meeste kinderen wel duidelijk, maar een kind met ASS moet duidelijk gemaakt worden wat dat precies inhoudt. Ze nemen namelijk alles letterlijk. Als je bijvoorbeeld vertelt dat ze op het schoolplein kinderen niet mogen schoppen of slaan, gaan ze bijten of spugen (of wat dan ook). Daarom moet je ze altijd een stapje voor zijn en alle mogelijkheden uitdenken.
Mijn dochter had een schemaatje waarop stond hoe toiletbezoek hoort te verlopen (plassen, billen afvegen, doorspoelen, broek ophijsen, dan pas naar buiten), maar we waren vergeten het picto handen wassen toe te voegen. En dus hoeft dat niet, althans zo interpreteert zij het.
Ook zij heeft veel moeite met autoriteit en ik herken de schreeuw- en sleurpartijen die je beschrijft. Op school kan ze ook rustig een hele dag weigeren om te werken.
We hebben veel baat bij de picto's van Sclera.be gehad, op school en thuis. Heel duidelijk, lekker saai en zwart/wit. Niets waardoor je wordt afgeleid. Je kunt door dingen die juist niet mogen een rode streep trekken. Het ophangen van verschillende picto's werkt heel goed, doordat ze daardoor steeds 'herhaald' worden. En je moet dingen er ook in 'stampen', dat is wat ik met dat 'handmatige' bedoelde.
@poppedotje: die placemats bij de Xenos ga ik eens opzoeken. Handig! Ook voor op haar bureau, bijvoorbeeld.
maandag 17 oktober 2011 om 18:38
ik heb 2 autistische jongens en als ik zo'n ellenlange lijst op ga hangen dan zijn ze helemaal het padje kwijt..
sowieso geen "niet" regels (bijv. ik mag niet op de bank met mijn schoenen, maar op de bank heb ik geen schoenen aan)..
een paar basis regels zou je event. op kunnen hangen maar ik denk dat het niet werkt. Gewoon iedere keer weer benoemen hoe je het graag wil hebben.. En positief belonen en bij gewenst gedrdag het constant benoemen..
Hier is een witboard in huis met daarop basispicto's Bijv. uit school = jas ophangen, schoenen in de gang en beker in de vaatwasser.. Dat is een rijtje picto;s
Gedrags picto;s: ik heb bij bijv. aantafel mes en vork staan met daarachter een smiley.. dan weet hij dat als hij netjes eet met mes en vork dat dit gewenst gedrag is.. Dit staat op een place mat.. Net als er op staat : dat je bij het eten blijft zitten, dat je wacht op je beurt met praten etc.. een paar basis regels dus, die je visueel hebt en die je eerst hebt uitgelegd..
sowieso geen "niet" regels (bijv. ik mag niet op de bank met mijn schoenen, maar op de bank heb ik geen schoenen aan)..
een paar basis regels zou je event. op kunnen hangen maar ik denk dat het niet werkt. Gewoon iedere keer weer benoemen hoe je het graag wil hebben.. En positief belonen en bij gewenst gedrdag het constant benoemen..
Hier is een witboard in huis met daarop basispicto's Bijv. uit school = jas ophangen, schoenen in de gang en beker in de vaatwasser.. Dat is een rijtje picto;s
Gedrags picto;s: ik heb bij bijv. aantafel mes en vork staan met daarachter een smiley.. dan weet hij dat als hij netjes eet met mes en vork dat dit gewenst gedrag is.. Dit staat op een place mat.. Net als er op staat : dat je bij het eten blijft zitten, dat je wacht op je beurt met praten etc.. een paar basis regels dus, die je visueel hebt en die je eerst hebt uitgelegd..
maandag 17 oktober 2011 om 20:30
[quote]norske schreef op 17 oktober 2011 @ 17:31:
Even met mijn jongens bekeken.. die is hun reactie..
Ik ben nu bezig met een aantal 'gedragsregels'. Ik wilde ze op positieve wijze als volgt vormgeven:
"Ik ben een kanjer want:
- ik houd rekening met anderen Wat moet ik dan doen ?
- ik kijk iemand aan als ik tegen hem praat Nee.. ik hoef niemand aan te kijken, wel zijn of haar kant op kijken.. Aankijken vind ik vervelend.
- ik praat op het juist volume: Hoe hard mag het dan ? Doe eens voor ?
- ik wacht op mijn beurt: Hoe lang, zeg jij wanneer het mijn beurt is dan ?
- ik houd voldoende afstand en dring mij niet op: Hoeveel is voldoende en wat is opdringen ? Leg eens uit mam ?
- ik gil, krijs en grom niet als ik boos ben: wat mag ik dan wel als ik boos ben, als ik boos ben, ben ik boos..
- ik dreig, sla en schop niet als ik boos ben
wat mag ik dan wel, ik ben tenslotte boos
- ik plaag niet als anderen dat niet leuk vinden": hoe weet ik nou wanneer iemadn het niet leuk vind, geef eens een voorbeeld.
Zó kijkt een autist aan tegen jouw regels.. Ik heb er dus 2, gediagnosticeerd.. waarvan 1 van 9, die HB is (en geestelijk zeker een jaar of 12 is)..
Kortom.. die regels zijn te kort door de bocht en kan hij waarsch. niets mee..
Even met mijn jongens bekeken.. die is hun reactie..
Ik ben nu bezig met een aantal 'gedragsregels'. Ik wilde ze op positieve wijze als volgt vormgeven:
"Ik ben een kanjer want:
- ik houd rekening met anderen Wat moet ik dan doen ?
- ik kijk iemand aan als ik tegen hem praat Nee.. ik hoef niemand aan te kijken, wel zijn of haar kant op kijken.. Aankijken vind ik vervelend.
- ik praat op het juist volume: Hoe hard mag het dan ? Doe eens voor ?
- ik wacht op mijn beurt: Hoe lang, zeg jij wanneer het mijn beurt is dan ?
- ik houd voldoende afstand en dring mij niet op: Hoeveel is voldoende en wat is opdringen ? Leg eens uit mam ?
- ik gil, krijs en grom niet als ik boos ben: wat mag ik dan wel als ik boos ben, als ik boos ben, ben ik boos..
- ik dreig, sla en schop niet als ik boos ben
wat mag ik dan wel, ik ben tenslotte boos
- ik plaag niet als anderen dat niet leuk vinden": hoe weet ik nou wanneer iemadn het niet leuk vind, geef eens een voorbeeld.
Zó kijkt een autist aan tegen jouw regels.. Ik heb er dus 2, gediagnosticeerd.. waarvan 1 van 9, die HB is (en geestelijk zeker een jaar of 12 is)..
Kortom.. die regels zijn te kort door de bocht en kan hij waarsch. niets mee..
maandag 17 oktober 2011 om 22:01
Oke, positief gedrag aangeven dus. Ik heb daar straks even gezocht naar picto's en ben blij verrast over de overstelpende hoeveelheid... eerst maar eens goed in grasduinen. Maar - voor degene die picto's gebruiken - hoe gebruik je die? Inderdaad op de plaats waar het gedrag voorkomt (dus op de wc, aan tafel, bij de speelhoek?)
@poldervrouw: dank je wel voor de verhelderende kijk van jouw zonen op mijn regels! Ik kan me goed voorstellen dat de regels meer voor verwarring zorgen dan voor verheldering. Hoe leer jij ze bepaalde zaken dan? Bijvoorbeeld het geluidsniveau van praten (zoon spreekt erg hard en schel, dat schrikt andere kinderen af). Ik kan hem daar wel duizend keer op een dag op wijzen, en het voordoen hoe het beter zou werken, hem - die enkele keer dat hij er wel 'aan denkt' - daar om prijzen, maar het 'slijt gewoon niet in'. Hoe krijg jij dat voor elkaar? Of krijg je dat niet voor elkaar?
Overigens is zoon getest HB, niet gediagnosticeerd in autistisch spectrum, maar wel twijfelgeval (hij is te sociaal, maar vertoont wel veel trekjes). Heeft op school een sociale vaardigheidstraining gehad, maar dat blijft ook niet hangen. ("Ja, mam... dat was toen.... Dat hoeft nou niet meer...") Er wordt nu weer gesproken over nieuwe sociale vaardigheidstraining, maar ik wil liever proberen om er (ook) thuis aan te werken, vandaar die 'gedragsregels'.
Ik kan me overigens goed voorstellen dat het - voor mij - werkt om die regels op papier te zetten, zodat ik mij daar bewuster van ben, zonder dat hij dat hoeft te weten (als in: ik let er op en probeer hem te stimuleren dat gedrag te vertonen, da's wat anders dan als moeder constant betuttelend en bestraffend met opgeheven vingertje achter hem aan te hobbelen).
Als laatste nog een vraag aan ouders van kinderen met een stoornis in het autistisch spectrum (tjemig, wat een uitdrukking...) : hoe gaan jullie om met eventuele driftbuien van kinderen, waarin ze totaal onbereikbaar zijn? Hoe krijgen jullie het voor elkaar dat je kind afkoelt en hoe zorg je ervoor dat andere gezinsleden (jongere zus) niet 'de dupe' worden van die onberekenbaarheid?
@poldervrouw: dank je wel voor de verhelderende kijk van jouw zonen op mijn regels! Ik kan me goed voorstellen dat de regels meer voor verwarring zorgen dan voor verheldering. Hoe leer jij ze bepaalde zaken dan? Bijvoorbeeld het geluidsniveau van praten (zoon spreekt erg hard en schel, dat schrikt andere kinderen af). Ik kan hem daar wel duizend keer op een dag op wijzen, en het voordoen hoe het beter zou werken, hem - die enkele keer dat hij er wel 'aan denkt' - daar om prijzen, maar het 'slijt gewoon niet in'. Hoe krijg jij dat voor elkaar? Of krijg je dat niet voor elkaar?
Overigens is zoon getest HB, niet gediagnosticeerd in autistisch spectrum, maar wel twijfelgeval (hij is te sociaal, maar vertoont wel veel trekjes). Heeft op school een sociale vaardigheidstraining gehad, maar dat blijft ook niet hangen. ("Ja, mam... dat was toen.... Dat hoeft nou niet meer...") Er wordt nu weer gesproken over nieuwe sociale vaardigheidstraining, maar ik wil liever proberen om er (ook) thuis aan te werken, vandaar die 'gedragsregels'.
Ik kan me overigens goed voorstellen dat het - voor mij - werkt om die regels op papier te zetten, zodat ik mij daar bewuster van ben, zonder dat hij dat hoeft te weten (als in: ik let er op en probeer hem te stimuleren dat gedrag te vertonen, da's wat anders dan als moeder constant betuttelend en bestraffend met opgeheven vingertje achter hem aan te hobbelen).
Als laatste nog een vraag aan ouders van kinderen met een stoornis in het autistisch spectrum (tjemig, wat een uitdrukking...) : hoe gaan jullie om met eventuele driftbuien van kinderen, waarin ze totaal onbereikbaar zijn? Hoe krijgen jullie het voor elkaar dat je kind afkoelt en hoe zorg je ervoor dat andere gezinsleden (jongere zus) niet 'de dupe' worden van die onberekenbaarheid?
